Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội

 
Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, XIV của Đảng, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; ngày 22/01/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 120-KL/TW về Đề án “Nghiên cứu hoàn thiện quy định của pháp luật về khởi kiện vụ án dân sự trong trường hợp chủ thể các quyền dân sự là nhóm dễ bị tổn thương hoặc trường hợp liên quan đến lợi ích công nhưng không có người đứng ra khởi kiện”. Ngày 24/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được triển khai thí điểm trong thời hạn 03 năm tại 6 địa phương (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk).
 
Sự ra đời của Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi lần đầu tiên thiết lập cơ chế “Tố tụng công ích” với vai trò chủ động của Viện kiểm sát nhân dân, nội dung Nghị quyết gắn kết chặt chẽ với chủ trương cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ quyền con người, bảo vệ nhóm yếu thế và lợi ích công cộng.
 
Trong thực tế, không ít trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm yếu thế là trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số hoặc lợi ích công cộng bị xâm hại nhưng không có người đứng ra khởi kiện. Pháp luật lại chưa quy định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào có quyền, trách nhiệm khởi kiện, trong khi đó, VKSND thông qua hoạt động công tác kiểm sát đã nhiều lần phát hiện các hành vi vi phạm gây thiệt hại cho nhóm yếu thế và lợi ích công, nhưng do chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ nên Viện kiểm sát chưa trực tiếp khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ các quyền và lợi ích đó.
 
Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội được ban hành nhằm thể chế hóa tinh thần Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đồng thời tiếp cận xu hướng pháp luật tiến bộ của nhiều quốc gia về tố tụng dân sự công ích, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Để triển khai đồng bộ, VKSND tối cao đã chủ trì xây dựng, ban hành Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT và Quy chế phối hợp số 01/2025/QCPH cùng ngày 03/11/2025 giữa các cơ quan ban ngành có liên quan để tạo hành lang pháp lý và cơ chế phối hợp cụ thể trong việc phát hiện, cung cấp thông tin, xác minh, thu thập chứng cứ và xử lý các vụ việc dân sự công ích.
 
Những chủ thể, đối tượng được VKSND bảo vệ theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 có hai nhóm đối tượng trọng tâm là “Nhóm dễ bị tổn thương” và “Lợi ích công”:
 
- Nhóm dễ bị tổn thương gồm: Trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự...
 
- Lợi ích công gồm: Lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc các lĩnh vực đầu tư công; đất đai, tài nguyên; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hóa…
 
Với các trường hợp nêu trên, nếu không có người đại diện, tổ chức xã hội hoặc cá nhân nào đứng ra khởi kiện, Nghị quyết 205/2025/QH15 cho phép VKSND sử dụng quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các nhóm dễ bị tổn thương, hoặc yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt hành vi vi phạm lợi ích công, buộc bồi thường hoặc khôi phục tình trạng ban đầu, bảo đảm trật tự pháp luật và công lý.
 
Như vậy, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội không chỉ mở ra cơ chế pháp lý mới trong việc bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công, mà còn khẳng định, tăng cường vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân như một điểm tựa bảo vệ pháp luật, bảo vệ người yếu thế và lợi ích chung của xã hội. Thông qua thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích, VKSND được trao thêm công cụ chủ động hơn trong thực hiện quyền năng Hiến định, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân và Nhà nước không bị bỏ ngỏ trước các hành vi xâm hại; nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tổ chức, cá nhân đối với xã hội; củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân như mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra.
 
Ngay sau khi Nghị quyết số 205/2025/QH15 được ban hành, mặc dù không phải là một trong 06 tỉnh được thí điểm, nhưng Lãnh đạo VKSND tỉnh Tuyên Quang đã nghiêm túc triển khai thực hiện ngay. Thường xuyên tuyên truyền, phổ biến Nghi ̣quyết số 205/2025/QH15 và các văn bản liên quan thông qua Trang thông tin điện tử của Ngành, đăng trên trang Facebook của các đơn vị; thiết lập đường dây nóng, thư điện tử về khởi kiện vụ án dân sự công ích, đề nghị các các cơ quan, tổ chức cá nhân khi phát hiện vi phạm thì thông báo cho Viện kiểm sát; chủ động phối hợp với Uỷ ban nhân dân xã, phường đăng trên trang thông tin của xã, phường; niêm yết tại bảng tin trụ sở xã, phường…. Tính đến ngày 30/4/2026, VKSND hai cấp đã tổ chức tuyên truyền trực tiếp 14 buổi trên địa bàn các xã, phường; tổ chức xác minh và ban hành 05 kiến nghị yêu cầu về cấp giấy khai sinh cho công dân và xử lý việc đổ đất lấn chiếm lòng sông Lô, xử lý rác thải, các kiến nghị đều được chính quyền địa phương chấp nhận, tiếp thu thực hiện.
 
Để triển khai thực hiện có hiệu quả, chất lượng, đúng chủ trương Nghi ̣quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, Lãnh đạo VKSND tỉnh Tuyên Quang đã đưa ra một số giải pháp chủ yếu như sau:
 
1. VKSND hai cấp tỉnh Tuyên Quang tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền về Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn tỉnh, đổi mới, hình thức tuyên truyền, phải sáng tạo, dễ nghe, dễ đọc, dễ hiểu để người dân hưởng ứng đối với nhiệm vụ mới của ngành Kiểm sát, tạo sự đồng thuận xã hội trong bảo vệ lợi ích công cộng, bảo vệ quyền con người.
 
2. Rà soát, đánh giá toàn diện đội ngũ Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát án dân sự, hành chính. Bố trí, sắp xếp cán bộ theo hướng chuyên sâu, tăng cường công tác tập huấn chuyên đề về tố tụng dân sự công ích; hướng dẫn nghiệp vụ tại chỗ, rút kinh nghiệm qua các vụ việc cụ thể.
 
3. Kiểm sát viên, công chức ngành kiểm sát tỉnh Tuyên Quang chủ động nắm tình hình, phát hiện các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công cộng, lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế từ nhiều nguồn như đơn thư, báo chí, dư luận xã hội, kết quả kiểm sát. Tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong việc thu thập tài liệu, chứng cứ. Thực hiện quyền kiến nghị khắc phục, phòng ngừa vi phạm và yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích công và người yếu thế.
 
Các nhiệm vụ giải pháp được triển khai đồng bộ, thường xuyên, liên tục nhằm bảo đảm thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, góp phần nâng cao vị thế, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới./.
 
Hồng Hải - Phòng 9 VKSND tỉnh Tuyên Quang