Những điểm cần chú ý trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết các vụ việc, vụ án về tội phạm sử dụng trái phép chất ma túy

 
Ngày 25/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 59/2024/QH15.
 
 
Theo quy định của Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025 thì có 01 tội danh mới về tội phạm ma túy được bổ sung đó là Điều 256a “Sử dụng trái pháp chất ma túy”.
 
Điều luật quy định:
 
1. Người nào sử dụng trái phép chất ma túy mà thuộc một trong các trường hợp sau sẽ bị phạt tù từ 2 năm đến 3 năm:
 
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
 
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện;
 
c) Trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy;
 
d) Trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế.
 
2. Nếu tái phạm thì bị phạt tù từ 3 đến 5 năm.
 
Việc xử lý nghiêm minh, kịp thời đối với người nghiện chất ma tuý thể hiện nhất quán chỉ đạo của Đảng tại Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị, Kết luận số 132-KL/TW ngày 18/03/2025 của Ban chấp hành Trung ương về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị 36-CT/TW năm 2019 của Bộ Chính trị về tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống và kiểm soát ma tuý; Kết luận số 23/KL-LNTPTW ngày 21/11/2024 của lãnh đạo liên ngành Tư pháp Trung ương. Tuy nhiên để tránh biến đối tượng nghiện thành tội phạm một cách máy móc và khởi tố tràn làn, Kiểm sát viên được phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết vụ việc, vụ án về tội sử dụng trái phép chất ma túy cần đánh giá khách quan, toàn diện về tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi, động cơ, mục đích và nhân thân người thực hiện hành vi phạm tội, yêu cầu công tác đấu tranh phòng, chống ma tuý của địa phương. Cụ thể là:
 
Thứ nhất, kiểm sát viên cần tuân thủ các căn cứ pháp luật và văn bản hướng dẫn đó là quy định tại Điều 256a BLHS sửa đổi, bổ sung năm 2025; Công văn số 3933/VKSTC-V4 ngày 15/8/2025 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Công văn số 3007/C04-P2 ngày 11/07/2025 về việc thông báo kết quả họp thống nhất việc áp dụng Điều 256a Luật số 86/2025/QH15 để áp dụng trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết vụ án liên quan đến tội phạm sử dụng trái phép chất ma túy.
 
Thứ hai, Kiểm sát viên cần kiểm sát chặt chẽ tài liệu, chứng cứ chứng minh việc sử dụng trái phép chất ma túy của đối tượng. Không thể sử dụng nguyên biên bản test ma túy thông thường để làm kết quả xác định đối tượng đã sử dụng trái phép chất ma túy mà theo quy định tại Khoản 5 Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự, chất ma tuý thuộc trường hợp bắt buộc phải phải trưng cầu giám định; mặt khác, kết quả que test nhanh phát hiện chất ma tuý vẫn có sai số, không đảm bảo chính xác 100%. Do vậy, căn cứ xác định có chất ma túy trong cơ thể người sử dụng trái phép chất ma túy, Cơ quan điều tra phải thu mẫu, trưng cầu giám định và sử dụng kết luận giám định làm căn cứ để xử lý đối với vụ việc. Do đó, tài liệu bắt buộc phải có trong hồ sơ trước khi tiến hành quyết định khởi tố hay không khởi tố đối tượng là phải có kết luận giám định xác định trong cơ thể đối tượng có chất ma túy hay không?
 
Thứ ba: Kiểm sát viên cần xác định chủ thể thực hiện hành vi sử dụng trái phép chất ma túy là ai? Nhân thân như thế nào? có đáp ứng những yêu cầu về mặt chủ thể trong tội danh sử dụng trái phép chất ma túy được quy định tại điểm 256a BLHS sửa đổi, bổ sung năm 2025 không?
 
Kiểm sát viên cần kiểm sát chặt chẽ các thông tin về nhân thân của đối tượng. Đó là phải yêu cầu Điều tra viên xác minh rõ tiền sự, tiền án của đối tượng, thu thập các tài liệu liên quan đến nhân thân của đối tượng. Đây là yếu tố bắt buộc trong cấu thành tội phạm tại Điều 256a vì nếu trước đó mới bị phát hiện sử dụng lần đầu thì chỉ xử phạt hành chính, không được khởi tố.  Do trước đây, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chủ yếu xử lý hành chính. Sau khi BLHS được sửa đổi bổ sung năm 2025 thì bổ sung điều 256a quy định, chỉ khởi tố khi người đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về hành vi này mà còn vi phạm, do đó khi kiểm sát, kiểm sát viên cần kiểm tra Kiểm tra đầy đủ hồ sơ quản lý cai nghiện; Hồ sơ quản lý sau cai hoặc hồ sơ điều trị thay thế;  quyết định xử phạt hành chính hoặc bản án đã có hiệu lực để từ đó kiểm sát chặt chẽ xem người vi phạm có thuộc một trong bốn trường hợp quy định tại khoản 1 của Điều 256a hay không. Về cách hiểu các điểm a, b, c, d tại khoản 1 Điều 256a đã được quy định rõ trong thông báo số 3007/C04-P2 ngày 11/07/2025 của Bộ công an nên các Kiểm sát viên cần chú ý nghiên cứu để áp dụng trong thực tiễn. Chính vì vậy, Kiểm sát viên cần phải nắm rõ nhân thân của đối tượng thực hiện hành vi để đảm về mặt chủ thể trong cấu thành tội phạm của tội Sử dụng trái phép chất ma túy.
 
Thứ tư, Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ và đảm bảo tính pháp lý của các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ. Cụ thể các tài liệu trong hồ sơ có đảm bảo các thủ tục tố tụng khi lấy mẫu xét nghiệm, giám định, biên bản ghi lời khai, biên bản xác minh…
Bộ luật hình sự năm 2015 bổ sung năm 2025 đã bổ sung Điều 256a và sửa đổi nhiều điều về tội phạm ma túy là bước tiến quan trọng cả về mặt pháp lý và thực tiễn. Do là điều luật mới, nên trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết các vụ việc, vụ án liên quan đến tội phạm sử dụng trái phép chất ma túy nếu có khó khăn, vướng mắc các kiểm sát viên cần chủ động báo cáo với lãnh đạo viện để giải quyết, trường hợp có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau về đường lối giải quyết cần tổ chức họp liên ngành tố tụng hoặc báo cáo thỉnh thị liên ngành tố tụng tại địa phương và cấp trên để bảo đảm không làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm.    
         
                                                                Đào Thị Hồng Hà – Trưởng phòng 1