HOÃN THI HÀNH ÁN ĐỐI VỚI PHỤ NỮ ĐANG NUÔI CON DƯỚI 36 THÁNG TUỔI SỰ GIAO THOA GIỮA TÍNH NGHIÊM MINH VÀ ĐẠO LÝ NHÂN VĂN

 
Chế định hoãn chấp hành hình phạt tù đối với người bị kết án là phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi là một trong những nội dung quan trọng, thể hiện chính sách nhân đạo của pháp luật hình sự nước ta. Trước những thách thức nảy sinh từ việc sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã chủ động đổi mới phương thức kiểm sát nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của bản án, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của trẻ em theo đúng tinh thần thượng tôn pháp luật.
 
Từ quy định pháp luật đến ý nghĩa xã hội
 
Theo điểm b, Khoản 1, Điều 67 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định: “Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, thì được hoãn cho đến khi con đủ 36 tháng tuổi”, dưới góc độ pháp luật, mặc dù người bị kết án phạt tù do phạm tội và đã bị kết án bằng bản án của Toà án đã có hiệu lực pháp luật, nhưng người đó lại đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi, nếu người đó phải đi chấp hành án phạt tù thì ảnh hưởng đến một số quyền của trẻ em, trong đó có quyền quan trọng nhất là Quyền được sống chung với cha, mẹ quy định tại Điều 22 Luật trẻ em; “Trẻ em có quyền được sống chung với cha, mẹ; được cả cha và mẹ bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, trừ trường hợp cách ly cha, mẹ theo quy định của pháp luật hoặc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”. Do đó việc tách rời người mẹ khỏi đứa trẻ trong giai đoạn nhạy cảm nhất về tâm sinh lý là một hệ quả nghiệt ngã mà Đảng và Nhà nước ta luôn tìm cách hạn chế.
 
Người mẹ phạm tội tuy được hưởng sự khoan hồng của pháp luật nhưng phải đi kèm với trách nhiệm, thời hạn cụ thể buộc người bị kết án phải duy trì sự kết nối chặt chẽ với chính quyền địa phương, đảm bảo họ thực sự đang thực hiện nghĩa vụ làm mẹ chứ không lạm dụng chính sách nhân đạo để trốn tránh pháp luật.
 
Sự giám sát nghiêm minh của pháp luật nhằm không "bỏ quên" tội phạm. Mỗi quyết định gia hạn là một lần cơ quan tư pháp đánh giá lại thái độ và điều kiện hoàn cảnh thực tế để ra quyết định tiếp tục hoãn hay buộc phải đi chấp hành án, đảm bảo tính công bằng của bản án mà vẫn đảm bảo sự nghiêm minh.
 
Mọi biến động trong đời sống như (sinh thêm con hoặc thay đổi điều kiện nuôi dưỡng) đều được cập nhật kịp thời thông qua các quyết định nối tiếp, giúp bảo vệ quyền lợi trẻ em một cách thận trọng và sát sao, chính xác nhất.
 
Quyết định hoãn thi hành án phạt tù không phải là sự xóa bỏ hình phạt, mà là việc tạm dừng thi hành án phạt tù mang tính nhân văn cao. Pháp luật mở ra một con đường để người phụ nữ thực hiện thiên chức thiêng liêng của mình, đồng thời cũng là cơ hội để họ tự nhìn nhận lại sai lầm, từ đó có động lực cải tạo tốt hơn khi thời hạn hoãn kết thúc phải đi chấp hành án.
 
Việc thực hiện đúng trình tự gia hạn hoãn thi hành án phạt tù và chấp hành nghiêm túc các quy định trong thời gian hoãn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là cách người mẹ bảo vệ tương lai của chính con mình và khẳng định giá trị phục thiện của bản thân trước xã hội.
 
Dưới góc độ kiểm sát thi hành án hình sự, chúng tôi xác định đây là sự cụ thể hóa nguyên tắc ưu tiên bảo vệ quyền trẻ em. Pháp luật xử lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội nhưng đồng thời cũng dành sự khoan hồng, tạo cơ hội cho người phạm tội thực hiện thiên chức làm mẹ, từ đó tạo động lực để họ cải tạo, phục thiện sau khi thời hạn hoãn kết thúc. Tính nhân văn của pháp luật không chỉ dừng lại ở việc tuyên một bản án đúng người, đúng tội mà còn nằm ở cách thực thi bản án đó sao cho phù hợp với các quy định của pháp luật, đồng thời phù hợp đạo lý và sự phát triển bền vững của xã hội.
 
Thách thức từ thực tiễn đổi mới bộ máy hành chính nhà nước
 
Trong năm 2025, qua công tác kiểm sát việc chấp hành pháp luật trong thi hành án hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang kiểm sát thi hành án hình sự đối với 26 trường hợp là phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng được áp dụng chế định hoãn thi hành án. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai nhiệm vụ hiện nay, đang đối mặt với những thách thức khách quan.
 
Thực hiện chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý đối tượng thi hành án tại cộng đồng bước đầu gặp một số khó khăn nhất định. Việc thay đổi địa giới hành chính và sắp xếp lại bộ máy khiến Cơ quan thi hành án hình sự tại một số địa bàn sáp nhập đôi lúc chưa kịp thời xác minh, nắm bắt di biến động của đối tượng. Sự thay đổi nhân sự tại cấp cơ sở cũng tạo ra những "khoảng trống" trong phối hợp giám sát giữa chính quyền địa phương và các cơ quan có trách nhiệm trong thi hành án hình sự, ảnh hưởng đến tiến độ xác minh hoàn cảnh thực tế của người bị kết án.
 
Nâng cao kỹ năng và vai trò của kiểm sát viên trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang
 
Trước thực trạng đó, Phòng Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự (Phòng 8) đã tăng cường trách nhiệm kiểm sát nhằm đảm bảo tính liên tục và hiệu lực của pháp luật. Đơn vị đã chủ động yêu cầu Cơ quan thi hành án hình sự Công an tỉnh và chính quyền các xã, phường sau sáp nhập cập nhật đầy đủ thông tin cư trú, hoàn cảnh thực tế, những phát sinh của từng trường hợp hoãn án (ví dụ đang được hoãn nhưng con chết…).
 
Công tác kiểm sát không chỉ dừng lại việc kiểm sát trên hồ sơ mà còn chú trọng phối hợp kiểm tra thực tế, đảm bảo người bị kết án chấp hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ trong thời gian được Toà án ra quyết định hoãn. Thông qua công tác kiểm sát, Kiểm sát viên kiên quyết đề xuất với lãnh đạo viện để thực hiện quyền kiến nghị, kháng nghị đối với các đơn vị chậm trễ trong việc xác minh hoặc không thực hiện đầy đủ quy trình quản lý đối tượng theo quy định của pháp luật. Việc giám sát chặt chẽ này đảm bảo 100% bản án được thực thi đúng quy định khi điều kiện hoãn không còn, ngăn chặn tuyệt đối tình trạng lợi dụng kẽ hở hành chính của pháp luật để trốn tránh nghĩa vụ chấp hành án do đó trong năm 2025 và đầu năm 2026 không có trường hợp nào hoãn chấp hành án phạt tù vì lý do phụ nữ đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi không đúng quy định hoặc lợi dụng danh nghĩa đang nuôi con nhỏ để trốn tránh nghĩa vụ chấp hành án phạt tù.
 
Chúng tôi nhận thấy, hoãn thi hành án là sự điều chỉnh linh hoạt của pháp luật vì mục đích nhân đạo. Trong bối cảnh kiện toàn bộ máy hành chính, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân càng phải được thể hiện rõ nét và nhiệm vụ của kiểm sát viên là hết sức nặng nề, trên tinh thần phải quyết liệt và thực chất hơn. Điều này không chỉ bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật mà còn khẳng định tinh thần trách nhiệm của ngành Kiểm sát, của kiểm sát viên trong công tác kiểm sát nhằm bảo vệ quyền con người và hướng tới một tương lai bền vững cho thế hệ trẻ./.
 
Tác giả bài viết: My Huyền – Phòng 8