THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VIỆC GIẢI QUYẾT ĐƠN THƯ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO ĐÃ CÓ QUYẾT ĐỊNH GIẢI QUYẾT CỦA CƠ QUAN CÓ THẨM QUYỀN

 
Công tác tiếp công dân, phân loại, xử lý và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng của hệ thống pháp luật tố tụng. Hoạt động này mang tính chất đặc thù khi liên quan trực tiếp đến các quyền cơ bản của con người như quyền tự do, tài sản, danh dự và nhân phẩm. Bài viết này xin nêu một số khó khăn vướng mắc cần được nhận diện và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết đơn thư kéo dài trong ngành kiểm sát tỉnh Tuyên Quang như sau:
 
I. Thực trạng đơn thư kéo dài, trùng lặp: Thực tế cho thấy, khi cơ quan có thẩm quyền ban hành kết luận nội dung tố cáo hoặc quyết định giải quyết khiếu nại, không phải mọi trường hợp người có đơn đều đồng thuận. Tình trạng công dân không chấp nhận kết quả giải quyết, liên tục gửi đơn khiếu nại đối với kết luận tố cáo, hoặc chuyển hướng sang tố cáo chính người giải quyết vụ việc khi không đạt được mục đích cá nhân, đang diễn ra ngày càng phức tạp.
 
Sự bất hợp tác và tình trạng khiếu kiện kéo dài này đặt ra những thách thức đối với tính ổn định của các phán quyết tư pháp. Nếu không có cơ chế phân loại, kiểm soát và xử lý chặt chẽ, các cơ quan tiến hành tố tụng dễ rơi vào vòng lặp thụ lý dẫn đến lãng phí nguồn lực và suy giảm uy tín của các cơ quan bảo vệ pháp luật.
 
* Cơ chế xử lý khi công dân chuyển từ khiếu nại sang tố cáo hoặc ngược lại
 
-  Đối với đơn khiếu nại kết luận tố cáo: Kiểm sát viên tiến hành giải thích rõ quy định pháp luật, từ chối tiếp nhận đơn khiếu nại, đồng thời hướng dẫn công dân thực hiện đúng quyền tố cáo tiếp nếu có căn cứ theo quy định của Luật Tố cáo.
 
-  Đối với đơn tố cáo xuất phát từ việc khiếu nại đã được giải quyết: Theo quy định số 51/QĐ-VKSTC, trường hợp vụ việc khiếu nại đã được giải quyết đúng thẩm quyền, trình tự nhưng công dân chuyển sang tố cáo người giải quyết khiếu nại thì chỉ thụ lý khi người tố cáo cung cấp được thông tin, tài liệu, chứng cứ cụ thể chứng minh hành vi vi phạm pháp luật của người giải quyết. Trường hợp không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh, Kiểm sát viên giải thích, hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại (nếu còn thời hạn/thẩm quyền giải quyết nấc tiếp theo), kiên quyết không tiếp nhận và thụ lý dưới dạng đơn tố cáo.
 
* Quy trình xử lý trường hợp người tố cáo gửi đơn khi đã có kết luận tố cáo
 
Đơn tố cáo tiếp tục chỉ được thụ lý khi người tố cáo cung cấp được các tài liệu, tình tiết mới làm thay đổi bản chất của kết luận nội dung tố cáo trước đó. Khi đó, người có thẩm quyền sẽ ra quyết định thụ lý giải quyết theo trình tự, thủ tục luật định.
 
Nếu nội dung tố cáo đã được giải quyết đúng thẩm quyền, đúng trình tự và đã có kết luận hợp pháp mà người tố cáo không đưa ra được chứng cứ, tình tiết mới, cơ quan có thẩm quyền sẽ không thụ lý giải quyết lại và thông báo bằng văn bản cho người tố cáo, nêu rõ lý do và từ chối tiếp nhận nội dung này về sau.
 
II. Nguyên nhân của tỉnh trạng khiếu kiện kéo dài
 
Nguyên nhân từ phía cơ quan và người tiến hành tố tụng
 
-  Chất lượng văn bản giải quyết chưa cao: Nội dung quyết định giải quyết khiếu nại hoặc kết luận nội dung tố cáo chưa phân tích một cách toàn diện, khách quan các chứng cứ, chưa giải quyết triệt để các mâu thuẫn cốt lõi của vụ việc.
 
- Sai sót về thẩm quyền và thời hạn: Việc xác định sai thẩm quyền hoặc vi phạm thời hạn giải quyết theo quy định vô hình trung tạo tâm lý nghi ngờ, thiếu tin tưởng của người dân vào sự công tâm của cơ quan tư pháp.
 
-  Thiếu sót trong thiết lập hồ sơ: Hồ sơ giải quyết khiếu nại, tố cáo không đầy đủ tài liệu, chứng cứ căn cứ, hoặc thiếu văn bản yêu cầu người bị khiếu nại, tố cáo giải trình chi tiết theo quy định.
 
 Nguyên nhân từ phía người khiếu kiện
 
-  Một số công dân do không đạt được mục đích cá nhân trong các vụ án dân sự, hình sự hoặc hành chính đã cố tình lợi dụng quyền dân chủ làm đơn khiếu nại, tố cáo để trì hoãn việc thi hành các phán quyết của tòa án, hoặc bôi nhọ uy tín, hạ thấp danh dự của người tiến hành tố tụng.
 
-  Người có đơn hạn chế về nhận thức pháp luật, không nhận thức được quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp không phải là một cấp xét xử tiếp theo để có thể thay đổi nội dung các bản án, quyết định tố tụng đã có hiệu lực pháp luật.
 
III. Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết đơn thư kéo dài
 
Tăng cường và nâng cao chất lượng hoạt động đối thoại trực tiếp: Trước khi ban hành kết luận tố cáo hoặc quyết định giải quyết khiếu nại, người giải quyết phải tiến hành đối thoại trực tiếp với người có đơn. Hoạt động này giúp làm rõ các nội dung mâu thuẫn, giải thích thấu đáo các căn cứ pháp luật trực tiếp, từ đó giải tỏa bức xúc và giảm thiểu tối đa các khiếu kiện phát sinh sau giải quyết.
 
Đẩy mạnh chuyển đổi số và liên thông dữ liệu: Hoàn thiện và khai thác hiệu quả phần mềm tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong ngành kiểm sát, việc ứng dụng công nghệ giúp kiểm soát chặt chẽ lịch sử giải quyết đơn thư, phát hiện nhanh các đơn trùng lặp, gửi nhiều nơi để xử lý xếp lưu theo đúng quy định.
 
Chuẩn hóa chất lượng ban hành văn bản nghiệp vụ: Tuân thủ tuyệt đối quy trình sử dụng các mẫu văn bản tố tụng theo quy định của ngành. Mỗi kết luận, quyết định giải quyết phải là một văn bản pháp lý chặt chẽ, lập luận khoa học, rõ ràng, không để lại kẽ hở để các đối tượng lợi dụng tiếp tục khiếu kiện.
 
Tăng cường các biện pháp trực tiếp kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo tại các cơ quan tư pháp cùng cấp. Kịp thời phát hiện vi phạm để ban hành kiến nghị, kháng nghị yêu cầu khắc phục, đảm bảo mọi đơn thư của công dân được giải quyết đúng pháp luật ngay từ cấp cơ sở.
 
Giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực hoạt động tư pháp kéo dài khi đã có quyết định giải quyết của cơ quan có thẩm quyền đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc áp dụng quy định pháp luật và sự linh hoạt, khéo léo trong công tác tiếp công dân. Việc nhận diện đúng các khó khăn, vướng mắc và kết hợp với việc nâng cao chất lượng đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan sẽ xử lý dứt điểm tình trạng khiếu kiện kéo dài, bảo đảm trật tự, kỷ cương pháp luật và góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.
 
                                                               Tác giả: Vũ Khánh Đại