Trí tuệ nhân tạo (AI) với Ngành kiểm sát nhân dân, thời cơ và thách thức. Một số giải pháp triển khai thực hiện tại VKSND khu vực 3

 
Trong tiến trình cải cách tư pháp, bám sát mục tiêu chuyển đổi quy trình nghiệp vụ theo hướng "số hóa toàn diện" tại Chỉ thị số 01/CT-VKSTC ngày 10/10/2025; các nhiệm vụ trọng tâm tại Kế hoạch chuyển đổi số 266/KH-VKSTC ngày 30/12/2025 và
Quyết định số 322/QĐ-VKSTC ngày 12/10/2026 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi số ngành Kiểm sát nhân dân, việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước ngoặt quan trọng, thay đổi căn bản phương thức làm việc và hỗ trợ nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Bài viết trao đổi về những thời cơ, thách thức đặt ra đối với ngành Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn hiện nay, đồng thời chia sẻ một số kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp bước đầu tại Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3.

  
Trong bối cảnh chuyển đổi số được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ đột phá chiến lược, ngành Kiểm sát nhân dân (KSND) đang đứng trước thời cơ lớn đi liền với những yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao. Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn dừng lại ở mức độ lý thuyết hay khái niệm công nghệ, mà đã và đang từng bước thâm nhập vào các quy trình nghiệp vụ cụ thể. Việc chủ động nghiên cứu, ứng dụng AI được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong kỷ nguyên số.
 
 
Ứng dụng AI mang lại nhiều lợi ích thiết thực, hỗ trợ trực tiếp cho cán bộ, Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, như: Tối ưu hóa công tác nghiên cứu và tra cứu pháp luật, các hệ thống trợ lý ảo AI hỗ trợ tra cứu, tổng hợp và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật một cách nhanh chóng, chính xác; Hỗ trợ xử lý, phân tích hồ sơ vụ án, AI giúp tóm tắt nội dung tài liệu, phân tích và phát hiện các mâu thuẫn trong lời khai, chứng cứ, kiểm sát tiến độ, quy trình tố tụng, tự động cảnh báo các thời hạn tố tụng sắp hết nhằm hạn chế vi phạm, thiếu sót; Tự động hóa công tác văn phòng và xây dựng văn bản, hỗ trợ soạn thảo nhanh dự thảo các văn bản nghiệp vụ (báo cáo, kiến nghị vi phạm, kháng nghị...); Phân tích dữ liệu và dự báo tình hình tội phạm, AI hỗ trợ phân tích dữ liệu tội phạm diện rộng, đưa ra các dự báo xu hướng phát sinh tội phạm mới, phục vụ hiệu quả cho công tác tham mưu và phòng ngừa vi phạm, tội phạm trên địa bàn; Tạo động lực đổi mới tư duy công tác, các phong trào thi đua như "Luyện AI", "Bình dân học vụ số" hay các cuộc thi ứng dụng AI trong Ngành đã khơi dậy tinh thần tự học, nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên.
  
Bên cạnh những lợi ích nêu trên, việc đưa AI vào lĩnh vực tư pháp và ngành Kiểm sát nhân dân cũng đặt ra nhiều vấn đề thách thức, như: Việc chuẩn hóa và số hóa dữ liệu, AI đòi hỏi nguồn dữ liệu đầu vào phải sạch, đồng bộ và chuẩn hóa mà việc số hóa hồ sơ vụ án tại nhiều đơn vị hiện nay vẫn đang ở giai đoạn hoàn thiện; Về năng lực hạ tầng và nhân lực, năng lực công nghệ thông tin và khả năng khai thác công cụ số của cán bộ, Kiểm sát viên chưa đồng đều, nhất là tại các đơn vị miền núi, vùng sâu, vùng xa; An toàn, an ninh mạng và bảo mật thông tin, việc nhập các thông tin nghiệp vụ, dữ liệu hồ sơ vụ án lên các nền tảng AI (đặc biệt là AI đám mây/mở) đối mặt với rủi ro cao về lộ bí mật nhà nước và bí mật nghiệp vụ; Việc áp dụng nguyên tắc "AI là công cụ, con người giữ quyền quyết định", AI chỉ đóng vai trò trợ lý hỗ trợ, mọi quyết định tố tụng phải dựa trên tư duy độc lập, trách nhiệm pháp lý và đạo đức công vụ của Kiểm sát viên, không được ỷ lại hoặc để thuật toán thay thế sự phán đoán của con người.
  
 
Bám sát sự chỉ đạo của VKSND tối cao và VKSND tỉnh Tuyên Quang, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3 đã chủ động triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số và ứng dụng AI theo lộ trình bảo đảm tính đồng bộ, an toàn, hiệu quả. Đến nay, cơ bản cán bộ, công chức của đơn vị đã nắm bắt rõ chủ trương của Đảng, Nhà nước và của Ngành về ứng dụng AI; tích cực học hỏi, rèn luyện, nâng cao tính thực chiến và ứng dụng AI vào công việc, từ đó góp phần nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Một số giải pháp trọng tâm được đơn vị triển khai thực hiện trong thời gian qua như sau:
 
Một là: Đổi mới tư duy và văn hóa làm việc số; đào tạo AI theo tinh thần "học đi đôi với hành, học để thích ứng". Không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn thao tác phần mềm, đơn vị chú trọng hình thành tư duy số, văn hóa số và nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ bí mật công vụ khi sử dụng công cụ số. Lãnh đạo Viên tiên phong trong việc học tập, nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
 
Hai là: Định hướng công cụ phù hợp với từng nội dung công việc; hướng dẫn cán bộ, Kiểm sát viên khai thác các công cụ trợ lý phổ biến (như ChatGPT, Gemini...) cho công tác tra cứu, hệ thống hóa văn bản và hỗ trợ biên tập nội dung. Khai thác các công cụ phân tích văn bản chuyên sâu (như NotebookLM) trong việc trợ giúp tổng hợp, nghiên cứu tài liệu, hồ sơ vụ án; song phải quán triệt nguyên tắc bảo mật xuyên suốt: tuyệt đối không nhập các thông tin thuộc danh mục bí mật Nhà Nước, dữ liệu cá nhân nhạy cảm và các thông tin vụ án chưa được công khai lên các nền tảng trí tuệ nhân tạo.
 
Ba là: Kiện toàn Tổ nòng cốt Chuyển đổi số; thành lập Tổ nòng cốt gồm đại diện Lãnh đạo Viện và các công chức trẻ am hiểu công nghệ. Tổ có nhiệm vụ nghiên cứu các giải pháp mới, hướng dẫn cầm tay chỉ việc và khắc phục sự cố kỹ thuật cho các Kiểm sát viên, công chức khác tại đơn vị; đồng thời tập trung đào tạo tổ nòng cốt theo hướng thực chiến như: xây dựng các prompt/câu lệnh chuẩn cho công tác kiểm sát báo cáo án, tổng hợp kiến nghị....
 
Bốn là: Tăng cường tổ chức các cuộc thi về công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đồng thời khuyến khích cán bộ, công chức tích cực tham gia các chương trình đào tạo Bình dân học vụ số, các cuộc thi trực tuyến, từ đó tạo động lực cho cán bộ, công chức trong đơn vị tự rèn luyện, học tập và thực hành.
 
Việc chủ động ứng dụng Trí tuệ nhân tạo và đẩy mạnh chuyển đổi số đã giúp Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3 đạt được nhiều kết quả tích cực, gắn kết chặt chẽ giữa công nghệ với nâng cao chất lượng nghiệp vụ. Nổi bật là đơn vị đã tổ chức thành công 01 Cuộc thi báo cáo án bằng sơ đồ tư duy, qua đó phát huy tối đa kỹ năng của cán bộ, Kiểm sát viên trong việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu (như NotebookLM, Gemini...) để hệ thống hóa chứng cứ, tóm tắt hồ sơ và chuyển hóa thành các sơ đồ báo cáo án trực quan, chuẩn xác. Bên cạnh đó, đơn vị đã tổ chức 02 Hội nghị triển khai, quán triệt những điểm mới của một số Luật được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV gắn với chức năng, nhiệm vụ của ngành Kiểm sát nhân dân thông qua việc sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ tổng hợp nội dung Luật, lập bảng đối chiếu các quy định pháp luật mới và thiết kế hệ thống tài liệu trình chiếu sinh động, giúp cán bộ, công chức trong đơn vị dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng trong thực tiễn.
 
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo là xu thế tất yếu trong tiến trình chuyển số của quốc gia nói chung và của ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng. Việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu suất làm việc, giảm tải áp lực cho Kiểm sát viên mà còn góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng và kiểm sát hoạt động tư pháp. Với tinh thần chủ động, thận trọng và hiệu quả, Viện KSND khu vực 3 đang từng bước nỗ lực triển khai các giải pháp công nghệ, góp phần cùng toàn ngành thực hiện thắng lợi mục tiêu chuyển đổi số trong giai đoạn mới./.
 
                                Tác giả: Thu Hương, Nguyễn Tiến Duy - VKSND khu vực 3