Trang nhất » Tin Tức » Xây dựng ngành

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH TUYÊN QUANG - Đã xem: 111

   Khó khăn, vướng mắc trong việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự, Kiến nghị hoàn thiện


Thứ sáu - 13/11/2026 10:50
 
Cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng (sau đây gọi chung là tống đạt văn bản tố tụng) là thủ tục pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đồng thời là căn cứ xác định tính hợp pháp của các mốc thời gian trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án.

 
Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) đã có một chương quy định riêng về thủ tục tống đạt văn bản tố tụng (Chương X, từ Điều 170 đến Điều 181) với nhiều cải tiến, quy định đa dạng các phương thức tống đạt từ trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính, niêm yết công khai cho đến phương tiện điện tử, song thực tiễn áp dụng cho thấy vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, thiếu đồng bộ, khó áp dụng trên thực tiễn. Việc này không chỉ gây khó khăn cho Tòa án, kéo dài thời gian giải quyết vụ án mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm hủy bản án do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Nội dung bài viết tác giả tập trung chỉ ra những bất cập, khó khăn vướng mắc về thủ tục tống đạt văn bản tố tụng trên thực tiễn từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện để giải quyết những bất cập, khó khăn, vướng mắc đó.
 
I. BẤT CẬP, KHÓ KHĂN VÀ VƯỚNG MẮC THỰC TIỄN
 
1. Các quy định của pháp luật còn thiếu đồng bộ và chưa bao quát hết các trường hợp có thể phát sinh trên thực tế
 
- Quy định của pháp luật còn thiếu đồng bộ:
 
Theo quy định tại khoản 1 Điều 175 và khoản 2 Điều 177 Bộ luật tố tụng dân sự quy định “người được cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng phải ký nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận”. Điều này đồng nghĩa với việc khi nhận văn bản tố tụng trực tiếp thì người được tống đạt phải ký nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận. Trong khi đó, thực tế có nhiều trường hợp người tham gia tố tụng không biết chữ, họ không thể thực hiện việc ký tên, mà chỉ có thể điểm chỉ. Do đó, quy định về việc ký nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận của người tham gia tố tụng là không khả thi và không thực hiện được đối với trường hợp người tham gia tố tụng không biết chữ.
 
Mặt khác theo quy định tại khoản 3 Điều 177 BLTTDS quy định “khi người được cấp, tống đạt, thông báo đã chuyển đến nơi cư trú mới và thông báo cho Tòa án biết thì đương sự nhận văn bản tố tụng phải ký nhận hoặc điểm chỉ theo quy định tại khoản 1 Điều 175 BLTTDS”. Tương tự, tại khoản 5 Điều 177 BLTTDS quy định việc người thân thích có đủ năng lực hành vi dân sự cùng nơi cư trú với đương sự hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc có quyền ký nhận hoặc điểm chỉ khi nhận thay văn bản tố tụng và cam kết giao lại cho người tham gia tố tụng.
 
Điều này cho thấy có sự thiếu thống nhất giữa các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự (giữa quy định tại khoản 1 Điều 175 và khoản 2 Điều 177 với quy định tại khoản 3 và khoản 5 Điều 177 BLTTDS) về quyền ký nhận hoặc điểm chỉ của người tham gia tố tụng khi họ được cấp, tống đạt, thông báo văn bản trực tiếp.
 
- Một số trường hợp phát sinh nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể để thực hiện: Hiện nay, một số đương sự, người tham gia tố tụng có đầy đủ năng lực hành vi dân sự nhưng bị khiếm khuyết cơ thể không thể ký tên, điểm chỉ (ví dụ bị cụt hai bàn tay) hoặc khuyết tật nghe nói hoặc khuyết tật nhìn tham gia tố tụng nhưng BLTTDS chưa có quy định về cách thức tống đạt văn bản tố tụng cho các chủ thể trên, gây ra sự lúng túng cho cơ quan tiến hành tố tụng khi áp dụng pháp luật.
 
2. Rào cản và hạn chế khi tống đạt qua dịch vụ bưu chính:
 
Theo quy định tại khoản 2 Điều 175 BLTTDS, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng qua dịch vụ bưu chính phải bằng thư bảo đảm và có xác nhận của người nhận văn bản tố tụng. Tuy nhiên, phương thức này trên thực tế ít được Tòa án áp dụng vì những lý do sau:
 
- Thứ nhất, các phiếu gửi theo mẫu của bưu chính hiện nay được áp dụng chung cho mọi đối tượng yêu cầu dịch vụ. Vì vậy, trong phiếu gửi, Tòa án chỉ có thể ghi một số nội dung thông tin về văn bản tố tụng tại phần “Nội dung bưu gửi” như: Giấy triệu tập; Thông báo thụ lý; Quyết định xét xử … mà không thể ghi các thông tin chi tiết của văn bản tố tụng như: số hiệu, ngày tháng năm ban hành, thời gian triệu tập… đặc biệt là không có mục yêu cầu nhân viên bưu chính phải giao tận tay cho người được tống đạt. Do đó, trong phiếu báo phát mà bưu chính chuyển về cho Tòa án khi gửi thành công chỉ thể hiện đã chuyển phát văn bản tố tụng là giấy triệu tập, giấy mời, bản án, quyết định hay tài liệu khác. Điều này dẫn đến việc Tòa án không thể sử dụng phiếu báo phát này như biên bản tống đạt do còn thiếu nhiều nội dung thông tin.
 
- Thứ hai, nhân viên bưu chính khi phát thư bảo đảm đến người nhận thì thường không kiểm tra căn cước công dân, cũng không xác định mối quan hệ giữa người nhận với người được thông báo. Do đó, có nhiều trường hợp văn bản tố tụng do người thân người được thông báo nhận hộ, khi Tòa án giải quyết vụ án phát hiện chữ ký trong phiếu báo phát lại khác với chữ ký của đương sự theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án. Lẽ ra, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng qua đường bưu điện là một quy định hết sức thuận tiện, tiết kiệm được thời gian, công sức của người tiến hành tố tụng lẫn đương sự. Tuy nhiên, khi áp dụng thì còn nhiều hạn chế bởi những lý do trên.
 
3. Về cấp, tống đạt văn bản tố tụng trong trường hợp đương sự vắng mặt
 
Theo quy định tại khoản 5 Điều 177 BLTTDS quy định “Trường hợp người được cấp, tống đạt, thông báo vắng mặt thì người thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo phải lập biên bản và giao cho người thân thích có đủ năng lực hành vi dân sự cùng nơi cư trú với họ hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc để thực hiện việc ký nhận hoặc điểm chỉ và yêu cầu người này cam kết giao lại tận tay ngay cho người được cấp, tống đạt, thông báo. Biên bản phải được lưu trong hồ sơ vụ án”.
 
Với quy định trên pháp luật đang quy định người nhận thay văn bản tố tụng phải cam kết giao lại tận tay ngay cho người được cấp, tống đạt, thông báo. Tuy nhiên pháp luật lại không có một quy định nào để kiểm tra việc những người nhận thay này có thực hiện việc giao lại tận tay văn bản tố tụng ngay cho người được cấp, tống đạt, thông báo hay không. Nhiều trường hợp đã xảy ra trên thực tế là người nhận hộ giữ luôn và quên không đưa lại văn bản tố tụng cho đương sự, hoặc quá thời gian được ghi trong văn bản tố tụng mới đưa cho đương sự dẫn đến việc đương sự không nắm được thông tin, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
 
Mặt khác điều luật quy định người nhận thay phải cam kết giao lại tận tay ngay cho người được cấp, tống đạt, thông báo, điều này vô hình chung đã giới hạn việc người nhận hộ chỉ có thể giao lại tận tay văn bản tố tụng mà không được sử dụng các phương thức khác. Điều này là chưa phù hợp với tình hình phát triển hiện nay, bởi vì hiện nay công nghệ ngày càng phát triển (ai cũng dùng điện thoại di động), người nhận hộ cũng có thể thông tin ngay và trực tiếp (gọi điện trực tiếp, chụp ảnh văn bản và gửi trực tiếp cho đương sự thông qua các ứng dụng messenger, zalo…), như vậy đương sự có thể nắm được thông tin ngay, nhanh chóng, thuận tiện hơn.
 
4. Về biểu mẫu tống đạt văn bản tố tụng
 
Theo quy định pháp luật, khi tống đạt trực tiếp văn bản tố tụng đến đương sự, phải có biên bản tống đạt, tuy nhiên theo Hệ thống biểu mẫu trong tố tụng dân sự được Tòa án nhân dân tối cao Ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP ngày 13 tháng 01 năm 2017 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao, hiện tại vẫn chưa có mẫu biên bản tống đạt văn bản tố tụng thống nhất dùng chung trong ngành Tòa án. Vì vậy, đa số hồ sơ giải quyết các vụ án dân sự của Tòa án các biên bản tống đạt vẫn dựa trên những quy định tại BLTTDS để xây dựng, nhưng mỗi thẩm phán thường sử dụng các mẫu khác nhau, thiếu thống nhất. Do đó ảnh hưởng đến công tác kiểm sát của Viện kiểm sát.
 
II. KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
 
Từ những bất cập, khó khăn và vướng mắc như đã phân tích trên, tác giả xin đưa ra một số kiến nghị để hoàn thiện quy định pháp luật về cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng, cụ thể:
 
Thứ nhất, đối với việc ký nhận, điểm chỉ khi người tham gia tố tụng là cá nhân nhận văn bản tố tụng trực tiếp. Cần sửa đổi khoản 1 Điều 175 và khoản 2 Điều 177 BLTTDS theo hướng bổ sung quyền điểm chỉ của người nhận văn bản tố tụng. Đối với đương sự là người bị khuyết tật hoặc khiếm khuyết cơ thể không thể ký tên hoặc điểm chỉ nên áp dụng tương tự quy định tại điểm c khoản 2 Điều 189 BLTTDS. Cụ thể, Trường hợp người được cấp, tống đạt, thông báo là cá nhân nhưng không biết chữ, người khuyết tật nhìn, người không thể tự mình ký nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận văn bản tố tụng thì phải có người có đủ năng lực tố tụng dân sự làm chứng. Người làm chứng phải ký xác nhận vào biên bản hoặc sổ giao nhận văn bản tố tụng.
 
Thứ hai, Xây dựng Mẫu phiếu báo phát riêng cho Tòa án. TAND tối cao cần phối hợp với Tổng công ty Bưu điện Việt Nam ban hành mẫu Phiếu báo phát đặc thù dùng cho tố tụng, thể hiện đầy đủ số hiệu văn bản, ngày ban hành, nội dung yêu cầu giao tận tay và ô xác nhận CCCD của người nhận…
 
Thứ ba, Quy định thêm cơ chế kiểm soát đối với trường hợp đương sự vắng mặt, giao văn bản tố tụng cho người nhận thay. Đồng thời bổ sung thêm quy định ngoài việc giao lại tận tay văn bản tố tụng cho đương sự vắng mặt thì người nhận thay văn bản tố tụng có thể thông báo ngay cho người được tống đạt (gọi điện hoặc thông báo qua các ứng dụng điện tử như messenger; zalo…)
 
Thứ tư, Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành mẫu văn bản tống đạt dùng chung trong toàn ngành Tòa án để áp dụng thống nhất trong thực tiễn.
 
Công tác cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng là "mắt xích" đầu tiên và xuyên suốt trong quá trình giải quyết vụ án dân sự. Việc tháo gỡ các bất cập về mặt kỹ thuật lập pháp, kết hợp với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin sẽ góp phần quan trọng trong việc rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động tư pháp và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các bên đương sự.
 
                                  Bàng Đức Hải, Trương Tiến Tú - Viện KSND khu vực 3

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Scroll to top